Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD), yanıcı gaz, buhar, sis veya toz bulunan işyerlerinde patlama risklerinin belirlendiği, tehlikeli bölgelerin (zone) sınıflandırıldığı ve alınacak önlemlerin yazılı hale getirildiği, işveren için zorunlu bir dokümandır. Sertifike, alanında deneyimli PKD uzmanlarıyla tesisinize özel PKD'yi hazırlar; süreci tek muhatap olarak yönetir ve teslim öncesi kalite kontrolünden geçirir.
Teklif Alın · PKD nedir? Detaylı rehber
Patlamadan korunma dokümanı nedir?
PKD, Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete: 30.04.2013, sayı 28633) kapsamında işverenin hazırlamak ya da hazırlatmak zorunda olduğu dokümandır. Yönetmelik, AB'nin 1999/92/AT sayılı işyeri direktifinin (ATEX 137/153 olarak da anılır) Türkiye'deki karşılığıdır.
PKD bir kurumdan alınan belge değildir; işyerinin kendi dokümanıdır ve iş müfettişlerinin denetimlerinde sorulur. Halk arasında "PKD belgesi" ya da "ATEX raporu" olarak da bilinir.
Doküman üç soruya cevap verir:
- İşyerinde patlayıcı ortam nerede, ne sıklıkla ve ne kadar süreyle oluşabilir?
- Bu alanlarda hangi tutuşturucu kaynaklar var ve kullanılan ekipman bölgeye uygun mu?
- Patlamayı önlemek ve etkisini azaltmak için hangi teknik ve organizasyonel önlemler alınacak?
Daha fazlası için: PKD nedir? Kapsamlı rehber
PKD hangi işyerleri için zorunlu?
Patlayıcı ortam oluşma ihtimali olan her işyeri için zorunludur; sektör veya işletme büyüklüğü muafiyet getirmez. Yanıcı, parlayıcı veya patlayıcı bir maddeyi üreten, kullanan, depolayan, taşıyan ya da dolumunu yapan küçük bir atölye de büyük bir fabrika kadar yükümlüdür.
| Sektör | Tipik patlayıcı ortam kaynağı |
|---|---|
| Akaryakıt ve LPG istasyonları, dolum tesisleri | Benzin, LPG, CNG buharı; pompa adaları, tanklar, dolum noktaları |
| Boya, vernik, kimya ve solvent kullanan tesisler | Solvent buharı; boya kabinleri, karıştırma ve depolama alanları |
| Un, yem, şeker, nişasta, tahıl tesisleri | Organik toz; elevatör, silo, öğütme ve paketleme hatları |
| Ahşap ve mobilya üretimi | Ağaç tozu ve talaş; toz emiş hattı, siklon, filtre |
| Metal işleme | Alüminyum, magnezyum, titanyum tozu |
| Akü şarj odaları ve forklift şarj alanları | Şarj sırasında açığa çıkan hidrojen |
| İlaç, kozmetik ve laboratuvarlar | Alkol ve çözücü buharları, ince tozlar |
| Atık su arıtma ve biyogaz tesisleri | Metan, hidrojen sülfür |
| Matbaa ve ambalaj | Alkol bazlı mürekkep, kurutma fırınları |
Liste örnek niteliğindedir. İşyerinizde yanıcı bir gaz, sıvı veya toz varsa patlama riskinin olup olmadığı risk değerlendirmesiyle netleştirilmelidir. Risk yoksa bu sonuç da gerekçeli olarak belgelenmelidir.
PKD'de neler yer alır?
Sertifike'nin hazırladığı PKD'lerde en az şu bölümler bulunur:
- İşyeri ve proses bilgileri
- Yanıcı madde envanteri ve maddelerin özellikleri (parlama noktası, alt ve üst patlama limiti, yoğunluk vb.)
- Salım (boşalma) noktalarının tespiti ve havalandırma değerlendirmesi
- Zone sınıflandırması ve hesaplamalar (gaz/buhar için TS EN IEC 60079-10-1, toz için TS EN 60079-10-2)
- Vaziyet planı üzerinde zone haritaları
- Tutuşturucu kaynakların değerlendirilmesi (TS EN 1127-1)
- Tehlikeli bölgelerdeki ekipmanların kategori ve Ex etiket uygunluğu
- Patlama riskinin değerlendirilmesi
- Teknik ve organizasyonel önlemler, öncelik sırasıyla eylem planı
- Çalışan eğitimi, çalışma izni ve acil durum gereklilikleri
- Uyarı işaretlerinin (sarı üçgen içinde "EX") yerleşimi
Tehlikeli bölgeler ve uygun ekipman kategorisi
| Patlayıcı ortamın durumu | Gaz / buhar / sis | Toz | Kullanılabilecek ekipman kategorisi |
|---|---|---|---|
| Sürekli, uzun süreli veya sık | Zone 0 | Zone 20 | Kategori 1 |
| Normal çalışmada ara sıra | Zone 1 | Zone 21 | Kategori 1 veya 2 |
| Normal çalışmada beklenmez, oluşursa kısa süreli | Zone 2 | Zone 22 | Kategori 1, 2 veya 3 |
Ayrıntılar için: Tehlikeli bölge sınıflandırması rehberi
PKD nasıl hazırlanır?
Süreç, talebinizden teslimata kadar altı adımda ilerler. Her adımda kimin ne yaptığı bellidir.
- Ön bilgi ve teklif – Tesisinizin faaliyetini, alanını ve kullandığınız yanıcı maddeleri öğreniriz. Kapsamı netleştirip yazılı teklif sunarız. (Sertifike)
- Belge toplama – Aşağıdaki listede yer alan belgeleri sizden alırız ve uzmanımıza iletiriz. (Siz + Sertifike)
- Saha incelemesi – Uzmanımız tesisinizi ziyaret eder; salım noktalarını, havalandırmayı, ekipmanları ve Ex etiketlerini yerinde inceler, fotoğraflar. (PKD uzmanı)
- Hesaplama ve zone haritaları – Standartlara göre zone hesaplamaları yapılır, bölgeler vaziyet planına işlenir, ekipman uygunluğu değerlendirilir. (PKD uzmanı)
- Kalite kontrolü – Doküman, Sertifike tarafından yönetmelik ve standart gerekliliklerine göre eksiksizlik açısından gözden geçirilir. (Sertifike)
- Teslim ve bilgilendirme – PKD ve eylem planı size teslim edilir; bulgular ve öncelikli önlemler sizinle birlikte değerlendirilir. (Sertifike + PKD uzmanı)
Adımların ayrıntısı için: PKD hazırlama süreci
PKD hazırlığı için sizden istediğimiz belgeler
Bu belgeleri baştan hazırlamanız süreci kısaltır. Elinizde olmayanlar için uzmanımız sahada bilgi toplar.
- Kullanılan ve depolanan kimyasalların Güvenlik Bilgi Formları (SDS/MSDS)
- Vaziyet planı ve bina yerleşim planları (tercihen CAD/DWG)
- Proses akış şemaları veya P&ID'ler (varsa)
- Tehlikeli alanlardaki ekipman listesi, Ex sertifikaları ve AB uygunluk beyanları
- Havalandırma ve toz emiş sistemlerine ait bilgiler
- Mevcut risk değerlendirmesi ve varsa eski PKD
- Varsa geçmiş olay, kaza veya ramak kala kayıtları
Teslim ettiklerimiz
- Patlamadan Korunma Dokümanı (PDF, imzalı)
- Zone haritaları (vaziyet planı üzerinde, PDF; talep halinde CAD)
- Ekipman uygunluk listesi – bölgeye uygun olmayan ekipmanlar ve önerilen kategori/Ex işaretlemesi
- Eylem planı – önlemler, öncelik sırası ve sorumlu birimler için tablo
- Uyarı işareti yerleşim önerisi
- Teslim sonrası bulguların açıklandığı bilgilendirme görüşmesi
PKD fiyatını belirleyen etkenler
PKD her tesis için ayrı hazırlandığından sabit bir fiyatı yoktur. Teklif, aşağıdaki etkenlere göre hazırlanır:
| Etken | Neden fiyatı etkiler? |
|---|---|
| Tesisin alanı ve bina sayısı | Saha incelemesi ve harita kapsamı büyür |
| Yanıcı madde sayısı ve çeşidi | Her madde için ayrı özellik ve hesap gerekir |
| Salım noktası sayısı | Zone hesabı salım noktası başına yapılır |
| Gaz ve toz riskinin birlikte bulunması | İki ayrı standarda göre değerlendirme yapılır |
| Ekipman uygunluk kontrolünün kapsamı | Tehlikeli bölgedeki ekipman sayısı arttıkça iş yükü artar |
| Mevcut belgelerin durumu | Plan ve SDS eksikse sahada ek çalışma gerekir |
| Tesis sayısı ve konumu | Birden fazla lokasyon, saha ziyareti sayısını artırır |
Ücretsiz ön değerlendirme ve teklif için formu doldurun.
PKD'yi kimler hazırlar?
PKD'nin hazırlanmasından işveren sorumludur. Yönetmeliğin Ek-2'sinin 2.8 maddesine göre patlama güvenliğinin sağlandığının kanıtlanması, patlamadan korunma konusunda eğitim almış ve/veya deneyimli ehil kişilerce yapılır.
Sertifike, PKD çalışmalarını bu alanda deneyimli uzmanlardan oluşan ağıyla yürütür:
- Her proje, tesisin sektörüne ve risk tipine (gaz, toz veya ikisi) uygun uzmana atanır.
- Uzman saha çalışmasını ve hesaplamaları yapar; Sertifike süreci yönetir, teslim formatını ve kalite kontrolünü üstlenir.
- Tüm süreç boyunca muhatabınız Sertifike'dir.
PKD ne zaman hazırlanır ve güncellenir?
PKD, patlama tehlikesi bulunan faaliyet başlamadan önce hazırlanır. Yönetmelikte sabit bir geçerlilik süresi yoktur. Ancak işyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli bir değişiklik olduğunda gözden geçirilip güncellenmesi gerekir. Örneğin:
- Yeni bir kimyasal veya proses devreye alındığında
- Yeni ekipman kurulduğunda ya da yerleşim değiştiğinde
- Tesis genişlediğinde veya tadilat yapıldığında
- Bir olay, patlama ya da yangın sonrasında
Zone hesabında kullanılan TS EN IEC 60079-10-1 standardı 2021'de güncellenmiştir. Bu tarihten önce hazırlanmış PKD'lerin gözden geçirilmesi önerilir.
Mevcut PKD'nizin güncel olup olmadığını kontrol etmek için: PKD ne zaman güncellenir?
PKD ile ATEX CE belgesi arasındaki fark
"ATEX" iki ayrı mevzuatı ifade eder. PKD işyerine, ATEX CE belgesi ise ekipmana aittir.
| Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) | ATEX ekipman uygunluğu (CE) | |
|---|---|---|
| Dayanak | 1999/92/AT – işyeri yönetmeliği | 2014/34/AB – ekipman yönetmeliği |
| Sorumlu | İşveren | Üretici veya ithalatçı |
| Çıktı | İşyerine özel doküman ve zone haritaları | AB uygunluk beyanı, CE ve Ex işaretlemesi |
| Kesişme noktası | Zone sınıflandırması | Zone'a uygun ekipman kategorisi |
PKD'de belirlenen her bölgede yalnızca o bölgeye uygun kategoride, CE ve Ex işaretli ekipman kullanılabilir. İki mevzuatın ayrıntılı karşılaştırması için ATEX yönetmeliği rehberimize bakabilirsiniz. Ex etiketinin nasıl okunacağını ATEX ekipmanlarda CE işareti sayfasında anlattık. Diğer ürünler için CE süreçleri hakkında bilgi almak isterseniz CE Belgesi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Evet. Patlayıcı ortam oluşma ihtimali olan işyerlerinde PKD, Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik'in 10. maddesi gereği zorunludur. Patlama riski olmadığı sonucuna varılırsa bu da gerekçeli bir değerlendirmeyle belgelenmelidir.
Sorumluluk işverendedir. Yönetmelik, patlama güvenliğinin kanıtlanmasının patlamadan korunma konusunda eğitim almış ve/veya deneyimli ehil kişilerce yapılmasını ister. Belirli bir meslek veya sertifika ile sınırlandırmaz.
Süre; tesisin büyüklüğüne, yanıcı madde ve salım noktası sayısına ve belgelerin hazır olmasına göre değişir. Teklifle birlikte tesisinize özel bir iş planı paylaşırız.
Yönetmelikte sabit bir süre yoktur. PKD, işyerinde önemli bir değişiklik olduğunda güncellenir. Değişiklik olmasa da düzenli aralıklarla gözden geçirilmesi iyi bir uygulamadır.
Evet. Yükümlülük işletmenin büyüklüğüne göre değil, patlayıcı ortam riskine göre doğar. Küçük bir LPG dolum noktası veya boya atölyesi için hazırlanan PKD daha kısa olur, ancak hazırlanması gerekir.
Hayır. Genel risk değerlendirmesi işyerindeki tüm tehlikeleri kapsar. PKD yalnızca patlama riskine odaklanır; zone haritalarını ve ekipman uygunluğunu içerir. İki doküman birbirini tamamlar, biri diğerinin yerine geçmez.
Hayır. ATEX sertifikası ve CE işareti ekipmanın uygunluğunu gösterir ve üreticinin sorumluluğundadır. PKD ise işyerine aittir ve doğru kategorideki ekipmanın doğru bölgede kullanıldığını gösterir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (6331) kapsamında idari para cezası uygulanabilir. Kanunun 25. maddesindeki şartlar oluşursa işin durdurulması söz konusu olabilir. Bir kaza durumunda PKD'nin bulunmaması işverenin sorumluluğunu ağırlaştırır.
Tesisiniz için PKD teklifi alın
Tesisinizin faaliyetini, yaklaşık alanını ve kullandığınız yanıcı maddeleri paylaşın; uzmanlarımız kapsamı değerlendirip size yazılı teklif sunsun.
E-posta: info@sertifike.com
Adres: Bahçe Mah. 4604 Sok. Aktaş Apt. Sitesi Apt. No:2 İç Kapı No:25 Akdeniz / Mersin