Beton Tamir ve Koruma Ürünlerinde CE Belgesi: TS EN 1504 Rehberi

EN 1504 CE Belgesi: Beton Tamir ve Koruma Ürünleri

Köprü, tünel, otopark, endüstriyel tesis ve binalarda hasar gören betonun onarımı ve korunması için kullanılan ürünler, (AB) No 305/2011 Yapı Malzemeleri Yönetmeliği kapsamında CE işaretiyle piyasaya arz edilir.

Bu ürünler için uyumlaştırılmış standartlar TS EN 1504 serisinin 2-7. bölümleridir. Bu yazıda serinin haritasını, her bölümün kapsadığı ürünleri, Performans Beyanında (DoP) beyan edilen özellikleri ve Sistem 2+ sürecini anlatıyoruz.

 

Kısaca

TS EN 1504-2…-7 kapsamındaki ürünler, bina ve inşaat mühendisliği işlerindeki kullanımlarda PDDD Sistem 2+’ya tabidir. Üretici, ürün tipinin performansını belirler, fabrika üretim kontrolünü (FÜK) uygular ve DoP’u hazırlar. Onaylanmış kuruluş ise FÜK’ü denetleyerek FÜK uygunluk sertifikası düzenler. Yangına tepki gibi bazı karakteristikler ve kullanımlar farklı sistemlere tabi olabilir.

TS EN 1504 Serisinin Haritası

Bölüm	Ürün grubu	Örnek ürünler
EN 1504-2	Beton yüzey koruma sistemleri	Hidrofobik emprenye (H), emprenye (I), kaplama (C)
EN 1504-3	Yapısal ve yapısal olmayan tamir	Tamir harçları ve betonları: R4, R3 (yapısal), R2, R1 (yapısal olmayan)
EN 1504-4	Yapısal yapıştırma	Epoksi esaslı yapıştırıcılar, levha ve plaka yapıştırma ürünleri
EN 1504-5	Beton enjeksiyonu	Kuvvet ileten (F), sünek (D) ve şişen (S) çatlak dolgu ürünleri
EN 1504-6	Donatı çeliği ankrajı	Ankraj harçları ve reçineleri (filiz ekme)
EN 1504-7	Donatı korozyon koruması	Aktif kaplamalar ve bariyer kaplamalar

Serinin diğer bölümleri bilgilendirici ya da destekleyicidir: EN 1504-1 terimleri, EN 1504-8 kalite kontrol ve uygunluk değerlendirmesini, EN 1504-9 ise onarım ve koruma ilke ve yöntemlerini tanımlar. EN 1504-9’daki ilkeler (örneğin “betonu koruma”, “yapısal güçlendirme”, “donatıyı pasifleştirme”), her ürünün hangi amaca hizmet ettiğini anlamak için iyi bir çerçeve sunar.

Bir ürün birden fazla bölümde yer alabilir mi?

Evet. Örneğin bir polimer modifiyeli tamir harcı hem EN 1504-3 kapsamında R3 sınıfı tamir harcı olarak hem de EN 1504-7 kapsamında donatı korozyon koruma ürünü olarak beyan edilebilir. Bu durumda DoP’ta her kullanım amacı ve ilgili standart ayrı ayrı belirtilir; FÜK planı da her iki beyanı destekleyecek kontrolleri içermelidir.

Performans Beyanında (DoP) beyan edilen özellikler

Beyan edilecek karakteristikler bölüme ve ürünün kullanım amacına göre değişir. EN 1504-3 kapsamındaki bir tamir harcı için tipik karakteristikler:

Temel karakteristik	Açıklama
Basınç dayanımı	Sınıfa göre minimum değer (R4 için en yüksek)
Klorür iyonu içeriği	Kütlece yüzde
Yapışma dayanımı	Beton alt yüzeye çekme yapışma dayanımı
Rötre / genleşme kısıtlaması	Kısıtlanmış büzülme veya genleşme sonrası yapışma
Karbonatlaşma direnci	Özellikle yapısal tamir harçlarında
Elastisite modülü	Yapısal tamir harçlarında
Isıl uyumluluk	Donma-çözülme, ani soğuma (sağanak) veya kuru çevrim
Kılcal su emme	Kılcal emme katsayısı
Yangına tepki	Ürünün sınıfı (Euroclass)
Tehlikeli maddeler	Kullanım yerindeki hükümlere göre

EN 1504-2’deki bir yüzey koruma ürününde ise su buharı geçirgenliği, CO₂ geçirgenliği, kılcal su emme, kimyasal dirençler ve çatlak köprüleme yeteneği gibi karakteristikler öne çıkar. Hidrofobik emprenyelerde nüfuz derinliği ve kuruma hızı, kaplamalarda ise yapışma dayanımı önemlidir.

Sistem 2+’da kim ne yapar?

Üretici:

• Ürün tipinin performansını, ilgili bölümün öngördüğü deney yöntemleriyle belirler.
• Fabrika üretim kontrolünü (FÜK) kurar, belgeler ve uygular.
• Üretimden alınan numuneleri belirlenen deney planına göre deneye tabi tutar.
• Performans Beyanını hazırlar ve CE işaretini iliştirir.

Onaylanmış kuruluş:

• Üretim tesisinin ve FÜK’ün ilk muayenesini yapar.
• FÜK’ü sürekli gözetim altında tutar ve değerlendirir.
• FÜK uygunluk sertifikasını düzenler, kısıtlar, askıya alır veya geri çeker.

Onaylanmış kuruluş ürün deneyi yapmaz. Yapı malzemelerinde “CE belgesi” olarak bilinen belge, bu süreç sonunda düzenlenen FÜK uygunluk sertifikasıdır.

PDDD sistemi ürünün kullanım amacına ve bazı karakteristiklere göre farklılaşabilir. Örneğin yangına tepki düzenlemelerine tabi kullanımlarda farklı sistemler öngörülür. Ürününüz için geçerli sistem, ilgili bölümün Ek ZA’sından belirlenir. Sertifike’nin onaylanmış kuruluş yetkisi Sistem 2+ ile sınırlıdır.

Tamir ve koruma ürünü tesislerinde FÜK’te öne çıkan noktalar

• Hammadde kontrolü: Çimento, agrega, polimerler, reçine ve sertleştirici bileşenlerin kabul kriterleri.
• Çok bileşenli ürünler: Reçine ve sertleştirici gibi bileşenlerin ayrı ayrı izlenebilirliği ve karışım oranının etikette doğru verilmesi.
• Taze ürün kontrolleri: Kıvam, yoğunluk, işlenebilirlik süresi gibi üretim partisine özgü kontroller.
• Sertleşmiş ürün deneyleri: Basınç dayanımı, yapışma dayanımı gibi beyan edilen karakteristiklerin belirlenen sıklıkta doğrulanması.
• Raf ömrü: Özellikle reçine esaslı ürünlerde raf ömrü ve depolama koşulları.
• Çoklu beyan: Aynı ürünün birden fazla bölümde beyan edildiği durumlarda FÜK planının tüm beyanları kapsaması.

Başvurudan önce hazır olması gerekenler

FÜK belgelendirmesine başvuran bir tamir ve koruma ürünü üreticisinin ilk muayeneden önce aşağıdaki bilgi ve kayıtları hazır tutması beklenir:

• Kapsama alınacak ürünlerin listesi; her biri için ilgili EN 1504 bölümü, ürün tipi veya sınıfı (ör. R4, H, F) ve kullanım amacı.
• Her ürün için tip belirleme deney raporları.
• Yazılı FÜK dokümantasyonu: hammadde kabulü, reçete yönetimi, parti tanımı, deney planı ve sıklıkları, uygun olmayan ürün kuralları.
• Deney ve ölçüm ekipmanlarının listesi ile kalibrasyon kayıtları.
• Çok bileşenli ürünlerde bileşenlerin ayrı ayrı izlenebilirliğini gösteren kayıtlar.
• Taslak Performans Beyanları ve ambalaj etiketi örnekleri.

Temsili CE etiketi örneği

Temsili CE etiketi – yapısal tamir harcı CE · 3228 Örnek Yapı Kimyasalları A.Ş., [adres]
26
DoP No: ÖRN-TH-001
TS EN 1504-3:2005
Yapısal tamir için CC harcı (çimento esaslı), Sınıf R4

Basınç dayanımı: ≥ 45 MPa (R4) · Klorür iyonu içeriği: ≤ %0,05 · Yapışma dayanımı: ≥ 2,0 MPa · Karbonatlaşma direnci: [beyan] · Elastisite modülü: ≥ 20 GPa · Kılcal su emme: ≤ 0,5 kg·m⁻²·h⁻⁰·⁵ · Yangına tepki: [sınıf]

Temsilidir.

Sık yapılan hatalar

• Yapısal olmayan (R1, R2) sınıfta bir ürünü yapısal onarım için önermek.
• Bir ürünü birden fazla bölümde beyan edip FÜK planında yalnızca birini kontrol etmek.
• Yangına tepki sınıfını beyan etmeden yangın düzenlemesine tabi bir kullanım için ürünü piyasaya sürmek.
• Çok bileşenli ürünlerde karışım oranının etiket ile DoP arasında farklı olması.
• EN 1504-9 ilke numaralarını DoP’ta kullanım amacıyla karıştırmak.

 

Sık sorulan sorular

R3 ve R4 tamir harcı arasındaki fark nedir?

İkisi de yapısal tamir sınıfıdır. R4, daha yüksek basınç dayanımı, yapışma dayanımı ve elastisite modülü gerektirir; yüksek yük taşıyan elemanların onarımında tercih edilir.

Hidrofobik emprenye ile kaplama arasındaki fark nedir?

Hidrofobik emprenye betonun gözeneklerine nüfuz ederek yüzeyi su itici hâle getirir ve yüzeyde film oluşturmaz. Kaplama ise yüzeyde sürekli bir koruyucu tabaka oluşturur.

EN 1504 ürünlerinde onaylanmış kuruluş her zaman gerekir mi?

Bu, ürünün kullanım amacına ve ilgili karakteristiklere göre belirlenen PDDD sistemine bağlıdır. Sistem 2+’ya tabi kullanımlarda onaylanmış kuruluşun FÜK belgelendirmesi gerekir; geçerli sistem ilgili bölümün Ek ZA’sından kontrol edilmelidir.

Aynı ürünü hem EN 1504-3 hem EN 1504-7’ye göre beyan edebilir miyim?

Evet, ürün her iki bölümün gerekliliklerini karşılıyorsa. DoP’ta her kullanım amacı ayrı belirtilir ve FÜK her iki beyanı da kapsamalıdır.

Onaylanmış kuruluş tamir harcımın sınıfını belirler mi?

Hayır. Sınıf, üreticinin yaptığı deneylerle belirlenir ve DoP’ta beyan edilir. Onaylanmış kuruluş, üretimin bu performansı sürekli sağlamasına yönelik FÜK’ü denetler.

Tamir harcının raf ömrü DoP’ta beyan edilir mi?

Raf ömrü bir temel karakteristik değildir, ancak ürünün beyan edilen performansını koruduğu süreyi gösterdiği için ambalaj üzerinde ve teknik belgelerde belirtilmesi beklenir. FÜK kapsamında depolama koşulları ve raf ömrü kontrolleri de değerlendirilir.