TS EN 998-2 Duvar Harcı CE Belgesi: Sistem 2+ Rehberi
Su azaltıcılar, süper akışkanlaştırıcılar, priz geciktiriciler, hava sürükleyiciler ve püskürtme beton hızlandırıcıları gibi kimyasal katkılar, (AB) No 305/2011 Yapı Malzemeleri Yönetmeliği kapsamında CE işaretiyle piyasaya arz edilir. Bu ürünler için uyumlaştırılmış standartlar TS EN 934 serisinin 2, 3, 4 ve 5. bölümleridir. Bu yazıda serinin yapısını, Performans Beyanında (DoP) beyan edilen özellikleri ve katkı üreticileri için Sistem 2+ sürecini anlatıyoruz.
Kısaca
TS EN 934-2, -3, -4 ve -5 kapsamındaki katkılar PDDD Sistem 2+'ya tabidir. Üretici her katkı tipi için performansı referans karışımlarda yapılan deneylerle belirler, fabrika üretim kontrolünü (FÜK) uygular ve DoP'u hazırlar; onaylanmış kuruluş FÜK'ü denetleyerek FÜK uygunluk sertifikası düzenler.
TS EN 934 serisinin yapısı
| Bölüm | Konu | Uyumlaştırılmış mı? |
|---|---|---|
| EN 934-1 | Tüm katkılar için ortak gereklilikler | Hayır (diğer bölümlerin atıf yaptığı genel bölüm) |
| EN 934-2 | Beton katkıları | Evet |
| EN 934-3 | Kâgir harcı katkıları | Evet |
| EN 934-4 | Ard germe kablo kanalları için şerbet katkıları | Evet |
| EN 934-5 | Püskürtme beton katkıları | Evet |
| EN 934-6 | Numune alma, uygunluk kontrolü ve uygunluk değerlendirmesi | Hayır (FÜK ve uygunluk kontrolünün kurallarını verir) |
Katkı üreticisi için pratikte iki bölüm birlikte okunur: ürünün tabi olduğu bölüm (örneğin EN 934-2) ve FÜK kurallarını veren EN 934-6.
Hangi katkılar hangi bölümde?
EN 934-2 – Beton katkıları: Standart, katkıları işlevlerine göre tanımlar ve her işlev için ayrı bir gereklilik tablosu verir. Başlıca türler:
- Su azaltıcı / akışkanlaştırıcı katkılar
- Yüksek oranda su azaltıcı / süper akışkanlaştırıcı katkılar
- Su tutucu katkılar
- Hava sürükleyici katkılar
- Priz hızlandırıcı ve sertleşme hızlandırıcı katkılar
- Priz geciktirici katkılar
- Su geçirimsizlik katkıları
- Birden fazla işlevi birleştiren kombine katkılar (ör. priz geciktirici / su azaltıcı)
- Viskozite düzenleyici katkılar
EN 934-3 – Kâgir harcı katkıları: Uzun süreli priz geciktiriciler ve hava sürükleyici / plastikleştirici harç katkıları.
EN 934-4 – Şerbet katkıları: Ard germeli yapılarda kablo kanallarını dolduran şerbetin akışkanlığını, terlemesini ve hacim değişimini düzenleyen katkılar.
EN 934-5 – Püskürtme beton katkıları: Tünel ve şev uygulamalarında kullanılan priz hızlandırıcılar (alkali içeren ve alkalisiz) ile püskürtme betona özgü diğer katkılar.
Performans Beyanında (DoP) beyan edilen özellikler
Katkı DoP'larında iki tür bilgi bulunur:
Homojenlik (kimlik) karakteristikleri – her katkının kendine özgü “parmak izi”:
| Karakteristik | Açıklama |
|---|---|
| Görünüş ve renk | Üretici tanımına uygunluk |
| Kuru madde oranı | Beyan değeri ve tolerans aralığı |
| Yoğunluk (sıvı katkılar) | Beyan değeri ve tolerans aralığı |
| pH değeri | Beyan değeri ve tolerans aralığı |
| Klorür iyonu içeriği | Kütlece yüzde; çelik donatılı betonda kritik |
| Alkali içeriği | Na₂O eşdeğeri olarak |
| Korozyon davranışı | Donatı korozyonu üzerinde zararlı etki bulunmaması |
İşleve bağlı performans karakteristikleri – katkının vaat ettiği etkinin referans karışımda kanıtlanması. Örneğin bir süper akışkanlaştırıcıda su azaltma oranı ve basınç dayanımı artışı; bir hava sürükleyicide hava içeriği ve hava boşluğu dağılımı; bir priz geciktiricide priz başlangıç süresindeki uzama beyan edilir. Bu değerler, standardın tanımladığı referans beton veya harçta, katkılı ve katkısız karışımlar karşılaştırılarak belirlenir.
Sistem 2+'da kim ne yapar?
Üretici:
- Her katkı tipi için, ilgili bölümün tablolarındaki gereklilikleri referans karışımlarda yapılan deneylerle kanıtlar.
- EN 934-6'ya uygun bir fabrika üretim kontrolü kurar ve uygular.
- Üretimden alınan numuneleri belirlenen deney planına göre deneye tabi tutar.
- Performans Beyanını hazırlar ve CE işaretini iliştirir.
Onaylanmış kuruluş:
- Üretim tesisinin ve FÜK'ün ilk muayenesini yapar.
- FÜK'ü sürekli gözetim altında tutar ve değerlendirir.
- FÜK uygunluk sertifikasını düzenler, kısıtlar, askıya alır veya geri çeker.
Onaylanmış kuruluş ürün deneyi yapmaz ve katkı formülasyonu konusunda görüş vermez. Yapı malzemelerinde “CE belgesi” olarak bilinen belge, bu süreç sonunda düzenlenen FÜK uygunluk sertifikasıdır.
Katkı tesislerinde FÜK'te öne çıkan noktalar
- Hammadde kontrolü: Polikarboksilat eter, lignosülfonat, naftalin sülfonat ve diğer etken maddelerin tedarikçi belgeleri ve giriş kontrolleri.
- Parti tanımı: Bir üretim partisinin nasıl tanımlandığı ve her partinin izlenebilirliği.
- Kimlik deneyleri: Kuru madde, yoğunluk, pH ve klorür gibi homojenlik karakteristiklerinin her partide veya belirlenen sıklıkta kontrolü; sonuçların beyan toleranslarıyla karşılaştırılması.
- Performans doğrulaması: İşleve bağlı özelliklerin (su azaltma, priz süresi, hava içeriği vb.) belirlenen aralıklarla referans karışımda doğrulanması.
- Ürün ailesi yaklaşımı: Aynı etken maddeye dayanan, yalnızca konsantrasyonu farklı ürünlerin bir aile olarak gruplanması ve bunun FÜK'te nasıl temsil edildiği.
- Depolama ve raf ömrü: Çökelme, donma ve ayrışmaya karşı önlemler; raf ömrünün etikette belirtilmesi.
- Etiketleme: Ambalaj ve irsaliye üzerindeki CE bilgilerinin DoP ile tutarlılığı.
Başvurudan önce hazır olması gerekenler
FÜK belgelendirmesine başvuran bir katkı üreticisinin ilk muayeneden önce aşağıdaki bilgi ve kayıtları hazır tutması beklenir:
- Belgelendirme kapsamına alınacak katkıların listesi; her biri için ilgili EN 934 bölümü ve tablo numarası.
- Her katkı tipi için ürün tipinin belirlenmesine ait deney raporları (referans karışım deneyleri dahil).
- Homojenlik karakteristiklerinin beyan değerleri ve tolerans aralıkları.
- Yazılı FÜK dokümantasyonu: hammadde kabulü, üretim, parti tanımı, deney planı ve sıklıkları, uygun olmayan ürün ve düzeltici faaliyet kuralları.
- Deney ve ölçüm ekipmanlarının listesi ile kalibrasyon kayıtları.
- Fason üretim varsa üretim tesisinin bilgileri ve aradaki sözleşme.
- Taslak Performans Beyanları ve etiket örnekleri.
Temsili CE etiketi örneği
Temsili CE etiketi – beton katkısı
CE · 3228
Örnek Yapı Kimyasalları A.Ş., [adres]
26
DoP No: ÖRN-BK-001
TS EN 934-2:2009+A1:2012
Beton için yüksek oranda su azaltıcı / süper akışkanlaştırıcı katkı (Tablo 3.1 ve 3.2)
Klorür iyonu içeriği: ≤ %0,1 · Alkali içeriği: ≤ [beyan] · Korozyon davranışı: zararlı etki yok · Basınç dayanımı: [beyan] · Su azaltma: [beyan] · Kuru madde: [beyan ± tolerans]
Temsilidir.
Sık yapılan hatalar
- Bir katkıyı, kanıtlanmamış bir işlevle (ör. hem süper akışkanlaştırıcı hem priz geciktirici) beyan etmek.
- Homojenlik karakteristiklerini beyan edip tolerans aralığını belirtmemek.
- Formülasyon değiştiğinde ilk tip deneylerini tekrarlamamak ve onaylanmış kuruluşu bilgilendirmemek.
- Fason üretimde, gerçek üretim tesisinin FÜK kapsamına alınmaması.
- Kâgir harcı katkısını EN 934-2'ye göre beyan etmek; doğru bölüm EN 934-3'tür.
Sık Sorulan Sorular
TS EN 934, beton, harç ve şerbetlerde kullanılan kimyasal katkıların teknik özelliklerini, performans gerekliliklerini ve uygunluk değerlendirme esaslarını düzenleyen bir Avrupa standartları serisidir. EN 934-2 beton katkılarını, EN 934-3 kâgir harcı katkılarını, EN 934-4 ard germe kablo kanalları için şerbet katkılarını ve EN 934-5 püskürtme beton katkılarını kapsar. EN 934-1 ortak gereklilikleri, EN 934-6 ise numune alma ve uygunluk kontrolü kurallarını ele alır.
TS EN 934 serisinin ilgili uyumlaştırılmış standartları kapsamında piyasaya arz edilen ürünlerde CE işaretlemesi zorunludur. Bu ürünler, PDDD Sistem 2+ kapsamında fabrika üretim kontrolünün onaylanmış bir kuruluş tarafından belgelendirilmesini gerektirir. Ancak her kimyasal katkı otomatik olarak EN 934 kapsamına girmez. Ürünün kullanım amacı ve teknik özellikleri değerlendirilerek uygulanacak standart belirlenmelidir.
Beton, harç veya şerbet katkısı üreten firma öncelikle ürününün hangi EN 934 bölümüne ve katkı türüne girdiğini belirler. Ardından ilgili standartta öngörülen performans deneylerini gerçekleştirir veya yaptırır ve Fabrika Üretim Kontrolü (FÜK) sistemini oluşturur. Sistem 2+ kapsamında yetkili bir onaylanmış kuruluşa başvurulur. Üretim tesisinin ve FÜK sisteminin denetlenmesi sonucunda uygunluk sağlanırsa FÜK uygunluk sertifikası düzenlenir. Üretici, gerekli Performans Beyanını (DoP) hazırlayarak CE işaretini ürününe iliştirir.
Başvuruda genellikle belgelendirilecek katkıların listesi, ilgili EN 934 standartları, ürün tipi belirleme deney raporları, beyan edilen performans değerleri ve toleranslar, üretim kontrol prosedürleri, kalite kontrol kayıtları ve deney ekipmanlarının kalibrasyon belgeleri değerlendirilir. Ayrıca taslak Performans Beyanları, ürün etiketleri ve varsa fason üretim sözleşmeleri de gerekli olabilir. Kesin belge kapsamı, üretim tesisinin özelliklerine ve belgelendirilecek ürün gruplarına göre belirlenir.
CE belgelendirme maliyeti, üretim tesisinin özelliklerine, belgelendirme kapsamına alınacak katkı türlerine, gerekli deneylere ve denetim faaliyetlerine göre değişir. Birden fazla katkı tipinin aynı başvuru kapsamında değerlendirilmesi de maliyeti etkileyebilir. Ayrıca başlangıç belgelendirmesinin yanında sürekli gözetim faaliyetleri de dikkate alınmalıdır. Güncel ve tesise özel maliyet bilgisi için Sertifike'den teklif talep edilebilir.
Belgelendirme süresi, ürünlerin gerekli performans deneylerinin tamamlanmış olmasına, FÜK sisteminin hazırlık düzeyine, denetim planlamasına ve varsa uygunsuzlukların giderilme sürecine bağlıdır. Deney raporları ve üretim kontrol kayıtları hazır olan tesislerde süreç daha hızlı ilerleyebilir. Başvurunun kapsamı incelendikten sonra denetim ve belgelendirme planlaması yapılır.
Hayır. FÜK sertifikası, üretim tesisi ve belgelendirme kapsamındaki ürünler için düzenlenir. Aynı tesiste üretilen birden fazla katkı tipi başvuru kapsamında birlikte değerlendirilebilir. Sertifikada ilgili ürünler veya ürün aileleri belirtilir. Ancak farklı katkıların aynı kapsamda değerlendirilmesi, bunların teknik özelliklerine, üretim koşullarına ve uygulanacak standartların gerekliliklerine bağlıdır.
Sistem 2+ kapsamında ürün tipinin performansını belirlemeye yönelik deneyler üreticinin sorumluluğundadır. Deneyler, gerekli teknik yeterlilik ve deney koşulları sağlanarak üreticinin kendi laboratuvarında veya dış bir laboratuvarda gerçekleştirilebilir. Örneğin bir süper akışkanlaştırıcının su azaltma performansı, standartta tanımlanan referans karışımlarda yapılan karşılaştırmalı deneylerle belirlenir. Onaylanmış kuruluş ise bu deneylerin ve ilgili kayıtların FÜK sistemi içerisinde uygun şekilde yönetilip yönetilmediğini denetler.
Her formülasyon değişikliği sertifikanın otomatik olarak geçersiz olması anlamına gelmez. Ancak ürünün beyan edilen performansını etkileyebilecek değişiklikler yeniden değerlendirme gerektirebilir. Bu durumda ilgili performans deneylerinin tekrarlanması, FÜK kayıtlarının ve Performans Beyanının güncellenmesi gerekebilir. Değişiklik, belgelendirme kapsamı açısından değerlendirilmek üzere onaylanmış kuruluşa bildirilmelidir.
EN 934-6, beton, harç ve şerbet katkıları için numune alma, uygunluk kontrolü ve uygunluk değerlendirmesi kurallarını tanımlar. Katkıların ürün özelliklerini belirleyen EN 934-2, EN 934-3, EN 934-4 ve EN 934-5 gibi standartlar, üretim kontrolüyle ilgili gerekliliklerde bu bölüme atıf yapar. Dolayısıyla EN 934-6, üreticilerin FÜK sistemlerini oluştururken ve sürdürürken dikkate almaları gereken tamamlayıcı bir standarttır.
CE işaretini kendi ticari adı veya markası altında iliştiren firma, ilgili mevzuat kapsamında üretici sorumluluklarını üstlenir. Ancak katkının fiilen üretildiği tesis de FÜK denetiminin kapsamına dahil edilmelidir. Fason üretim ilişkisinin sözleşmelerle tanımlanması, üretim ve kalite kontrol sorumluluklarının belirlenmesi ve gerekli izlenebilirlik kayıtlarının tutulması gerekir. Başvuru ve belgelendirme kapsamı bu bilgiler doğrultusunda değerlendirilir.
CE işareti ve ona eşlik eden bilgiler, ilgili mevzuata uygun şekilde ürünün üzerine, etiketine veya ambalajına iliştirilir. Bunun mümkün olmadığı durumlarda ürüne eşlik eden belgelerde sunulabilir. Dökme sevkiyatlarda bilgiler irsaliye veya sevk belgelerinde yer alabilir. CE işaretine eşlik eden performans bilgileri, Performans Beyanındaki (DoP) bilgilerle tutarlı olmalıdır. Sistem 2+ kapsamındaki ürünlerde ilgili onaylanmış kuruluşun kimlik numarası da CE işaretlemesinde yer alır.
