TS EN 998-2 Duvar Harcı CE Belgesi: Sistem 2+ Rehberi
Fabrikada üretilen duvar harçları, Türkiye'de ve Avrupa Birliği'nde (AB) No 305/2011 Yapı Malzemeleri Yönetmeliği kapsamında CE işaretiyle piyasaya arz edilir. Bu ürünler için uyumlaştırılmış standart TS EN 998-2 (Kâgir harcı – Bölüm 2: Kâgir harcı)'dir. Bu yazıda, standardın hangi harçları kapsadığını, Performans Beyanında (DoP) hangi özelliklerin beyan edildiğini ve tasarlanmış harçlarda neden bir onaylanmış kuruluşun sürece katıldığını anlatıyoruz.
Kısaca
TS EN 998-2 kapsamındaki tasarlanmış duvar harçları PDDD Sistem 2+'ya tabidir. Üretici ürün tipinin performansını belirler, fabrika üretim kontrolünü (FÜK) uygular ve DoP'u hazırlar; onaylanmış kuruluş FÜK'ü ilk muayene ve sürekli gözetimle değerlendirerek FÜK uygunluk sertifikası düzenler. Reçeteli harçlar ise Sistem 4'e tabidir ve onaylanmış kuruluş gerektirmez.
TS EN 998-2 hangi harçları kapsar?
TS EN 998-2, duvarlarda, kolonlarda ve bölme elemanlarında kâgir birimleri birbirine bağlamak için kullanılan, fabrikada üretilmiş duvar harçlarını kapsar. Fabrika yapımı harçlar kuru karışım (torbalı veya silo) ya da yaş (hazır) harç olarak piyasaya sunulabilir. Şantiyede karıştırılan harçlar CE işaretinin konusu değildir.
Standart, harçları iki eksende sınıflandırır:
Tasarım yaklaşımına göre:
- Tasarlanmış harç: Bileşimi ve üretim yöntemi, belirli özellikleri (örneğin basınç dayanımı sınıfını) sağlayacak şekilde üretici tarafından seçilen harçtır. Performans deneyle doğrulanır.
- Reçeteli harç: Önceden belirlenmiş oranlarda bileşenlerden üretilen ve özellikleri bu oranlardan çıkarılan harçtır. Reçeteli harçların kullanım yerinde geçerli bir reçeteye uygun olması gerekir.
Kullanım tipine göre:
- Genel amaçlı harç (G): Özel bir niteliği olmayan, 3 mm'den kalın derzlerde kullanılan harç.
- İnce yataklı harç (T): Derz kalınlığı 1–3 mm olan, genellikle gazbeton ve kalibre tuğla gibi hassas boyutlu birimlerde kullanılan harç.
- Hafif harç (L): Sertleşmiş kuru birim hacim kütlesi belirli bir değerin altında olan, ısıl performansı ön planda tutulan harç.
Sıva ve kaplama harçları TS EN 998-1'in konusudur ve bu yazının kapsamı dışındadır.
Performans Beyanında (DoP) beyan edilen özellikler
TS EN 998-2'nin Ek ZA'sı, duvar harcının temel karakteristiklerini ve bunların hangi maddeye göre belirleneceğini tanımlar. Bir DoP'ta tipik olarak şu karakteristikler yer alır:
| Temel karakteristik | Açıklama |
|---|---|
| Basınç dayanımı | M1, M2,5, M5, M10, M15, M20 veya Md sınıfı (Md: üretici tarafından beyan edilen, 25 N/mm²'den büyük dayanım) |
| Bağ dayanımı (başlangıç kayma dayanımı) | Deneyle belirlenen veya standarttaki tablo değerlerine dayanan değer |
| Klorür içeriği | Kütlece yüzde olarak beyan edilir |
| Yangına tepki | Organik madde oranı düşük harçlarda deney yapılmadan A1 sınıfı olarak kabul edilebilir |
| Su emme | Dış etkilere açık elemanlarda kullanılacak harçlar için |
| Su buharı geçirgenliği | Tablo değerleri veya deneyle |
| Kuru birim hacim kütlesi | Özellikle hafif harçlarda |
| Isıl iletkenlik | Isıl performans gereken kullanımlarda |
| Dayanıklılık (donma-çözülme) | Kullanım yerinde geçerli hükümlere göre değerlendirilir |
Bir karakteristik için performans beyan edilmiyorsa DoP'ta NPD (Performans Belirlenmedi) ifadesi kullanılır. Ancak üretici, ürünün kullanılacağı yerde yasal olarak aranan karakteristikleri NPD olarak bırakamaz. Örneğin dış duvarda kullanılacak bir harçta su emmenin beyan edilmesi beklenir.
Tasarlanmış ve reçeteli harç: neden farklı sistemler?
Yapı Malzemeleri Yönetmeliği, her ürün ve kullanım amacı için bir Performans Değişmezliğinin Değerlendirilmesi ve Doğrulanması (PDDD) sistemi belirler. Duvar harçlarında bu ayrım tasarım yaklaşımına göre yapılır:
| Harç türü | PDDD sistemi | Onaylanmış kuruluşun rolü |
|---|---|---|
| Tasarlanmış duvar harcı | Sistem 2+ | FÜK'ün ilk muayenesi, sürekli gözetimi ve FÜK uygunluk sertifikası |
| Reçeteli duvar harcı | Sistem 4 | Yok; tüm görevler üreticidedir |
Tasarlanmış harçta performans üreticinin seçtiği karışım ve üretim yöntemiyle sağlandığı için, üretimin bu performansı sürekli tutturduğunu bağımsız bir kuruluşun doğrulaması istenir. Reçeteli harçta ise performans, kabul görmüş oranlardan çıkarıldığı için üçüncü taraf doğrulaması öngörülmez.
Sistem 2+'da kim ne yapar?
Üretici:
- Ürün tipinin performansını deney, hesaplama veya tablo değerleriyle belirler.
- Fabrika üretim kontrolünü (FÜK) kurar, belgeler ve uygular.
- Fabrikadan alınan numuneleri, belirlenen deney planına göre deneye tabi tutar.
- Performans Beyanını hazırlar ve CE işaretini iliştirir.
Onaylanmış kuruluş:
- Üretim tesisinin ve FÜK'ün ilk muayenesini yapar.
- FÜK'ü sürekli gözetim altında tutar ve değerlendirir.
- Bu değerlendirmelere göre FÜK uygunluk sertifikasını düzenler, kısıtlar, askıya alır veya geri çeker.
Onaylanmış kuruluş Sistem 2+'da ürün deneyi yapmaz ve tip tayininden sorumlu değildir. Yapı malzemelerinde sıkça “CE belgesi” denilen belge, aslında bu FÜK uygunluk sertifikasıdır; CE işaretini ise üretici, DoP'a dayanarak kendisi iliştirir.
Harç tesislerinde FÜK'te öne çıkan noktalar
Bir duvar harcı tesisinin ilk muayenesinde ve gözetimlerinde aşağıdaki konular özellikle incelenir:
- Hammadde giriş kontrolü: Çimento, kireç, agrega, mineral katkılar ve kimyasal katkıların kabul kriterleri; tedarikçi belgeleri ve giriş deneyleri.
- Agrega yönetimi: Tane dağılımı, nem ve ince madde kontrolü; özellikle ince yataklı harçlarda en büyük tane boyutu.
- Dozaj ve karışım: Tartım sistemlerinin kalibrasyonu, reçete yönetimi ve karışım süresi.
- Bitmiş ürün deneyleri: Basınç dayanımı başta olmak üzere, beyan edilen karakteristiklerin belirlenen sıklıkta deneye tabi tutulması ve sonuçların beyan edilen sınıfla karşılaştırılması.
- Deney ekipmanı: Basınç cihazı, teraziler ve kalıpların kalibrasyon ve doğrulama kayıtları.
- İzlenebilirlik: Parti numarası ile hammadde, üretim ve sevkiyat kayıtları arasındaki bağ.
- Uygun olmayan ürün: Uygunsuz partilerin ayrılması, kayıt altına alınması ve düzeltici faaliyetler.
- Ambalaj ve etiket: Torba üzerindeki CE etiketi bilgilerinin DoP ile tutarlılığı.
Temsili CE etiketi örneği
Aşağıdaki örnek yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; gerçek bir üreticiye ait değildir.
Temsili CE etiketi – tasarlanmış genel amaçlı duvar harcı
CE · 3228
Örnek Yapı Kimyasalları A.Ş., [adres]
26 (CE işaretinin ilk iliştirildiği yılın son iki hanesi)
DoP No: ÖRN-DH-001
TS EN 998-2:2016
Duvarlarda, kolonlarda ve bölmelerde kullanım için tasarlanmış genel amaçlı (G) duvar harcı
Basınç dayanımı: M10 · Klorür içeriği: ≤ %0,1 · Yangına tepki: A1 · Su emme: [beyan değeri] · Isıl iletkenlik: [beyan değeri]
Temsilidir.
Etiketteki 3228, FÜK'ü belgelendiren onaylanmış kuruluşun kimlik numarasıdır. Onaylanmış kuruluş numarasının etikette yer alması, Sistem 2+'ya tabi ürünlerde zorunludur.
Sık yapılan hatalar
- Reçeteli harcı tasarlanmış harç gibi beyan etmek ya da tam tersini yapmak.
- Dış ortamda kullanılacak harçta su emme gibi kullanım yerinde aranan karakteristikleri NPD bırakmak.
- Basınç dayanımı sınıfını, FÜK deney sonuçlarıyla desteklenmeden beyan etmek.
- Torba etiketindeki bilgilerle DoP arasında tutarsızlık bırakmak.
- Sıva harçları (TS EN 998-1) için TS EN 998-2'ye göre beyanda bulunmak.
Sık sorulan sorular
Tasarlanmış duvar harcı üreten firmalar, ürün performansını belirledikten ve fabrika üretim kontrolü (FÜK) sistemini oluşturduktan sonra yetkili bir onaylanmış kuruluşa başvurur. İlk denetim ve değerlendirmelerin uygun sonuçlanmasıyla FÜK uygunluk sertifikası düzenlenir. Üretici, gerekli Performans Beyanını (DoP) hazırlayarak CE işaretlemesini gerçekleştirir.
Ürün listesi, teknik özellikler, ürün performansını belirleyen deney raporları, FÜK dokümantasyonu, üretim ve kalite kontrol kayıtları, kalibrasyon belgeleri ve taslak Performans Beyanı başlıca hazırlıklardır. Kesin belge listesi başvurunun kapsamına göre belirlenir.
Hayır. Yalnızca tasarlanmış duvar harçları Sistem 2+'ya tabidir ve onaylanmış kuruluşun FÜK belgelendirmesini gerektirir. Reçeteli harçlar Sistem 4'e tabidir.
Hayır. Sistem 2+'da ürün tipinin belirlenmesi ve fabrikadan alınan numunelerin deneyi üreticinin sorumluluğundadır. Onaylanmış kuruluş FÜK'ü denetler ve sertifikalandırır.
İnce yataklı harçlar (T) 1–3 mm derz kalınlığında, hassas boyutlu birimlerle kullanılır ve en büyük tane boyutu sınırlıdır. Genel amaçlı harçlar (G) daha kalın derzlerde kullanılır.
Sertifika, ürün ve üretim koşulları değişmediği ve sürekli gözetim denetimleri olumlu sonuçlandığı sürece geçerliliğini korur. Değişiklikler onaylanmış kuruluşa bildirilmelidir.
Başvuruda tesisin ürettiği ve FÜK belgelendirmesine konu olacak tüm tasarlanmış harç tipleri belirtilir; kapsam, başvuru gözden geçirmesinde birlikte değerlendirilir.
TS EN 998-2 kapsamında ve ilgili yapı malzemeleri mevzuatına tabi olarak piyasaya arz edilen fabrika üretimi duvar harçları için CE işaretlemesi gerekir. Ancak tasarlanmış ve reçeteli harçların belgelendirme süreçleri farklıdır.
Maliyet; belgelendirilecek ürün sayısı, üretim tesisinin özellikleri, denetim kapsamı ve gerekli değerlendirme faaliyetlerine göre değişir. Üreticiler, Sertifike'ye başvurarak kendi tesisleri için teklif talep edebilir.
