Geotekstil CE Belgesi: EN 13249 ve Geosentetik Standartları
Yol, demiryolu, baraj, kanal, tünel ve atık depolama sahalarında kullanılan geotekstiller, geomembranlar, geogridler, geokompozitler ve geonetler, (AB) No 305/2011 Yapı Malzemeleri Yönetmeliği kapsamında CE işaretiyle piyasaya arz edilir. Bu ailede standart, ürünün türüne göre değil kullanılacağı yapıya göre seçilir. Bu yazıda standart haritasını, kullanım amaçlarını, Performans Beyanında (DoP) beyan edilen özellikleri ve Sistem 2+ sürecini anlatıyoruz.
Kısaca
Geosentetiklerde uygulanacak standart, ürünün kullanılacağı yapıya (yol, baraj, tünel, atık sahası vb.) göre belirlenir; PDDD sistemi ise ürünün kullanım amacına göre değişir. Sertifike, koruyucu tabaka, drenaj/filtrasyon ve sıvı veya gaz bariyeri kullanım amaçlarında Sistem 2+ kapsamında FÜK belgelendirmesi yapar.
Geosentetik ürün türleri
- Geotekstil: Dokuma, dokunmamış veya örme yapıda, geçirgen polimer tekstil.
- Geomembran (geosentetik bariyer): Sıvı veya gaz geçişini engelleyen, düşük geçirgenlikli levha. Polimerik, bitümlü veya kil esaslı (GCL) olabilir.
- Geogrid: Açık ızgara yapısında, genellikle zemin güçlendirmesinde kullanılan ürün.
- Geokompozit: Birden fazla geosentetik bileşenin (ör. geotekstil + drenaj çekirdeği) birleşiminden oluşan ürün.
- Geonet: Drenaj amacıyla kullanılan, kesişen şeritlerden oluşan ağ yapısı.
Uygulama alanına göre standart haritası
Geotekstiller ve geotekstille ilgili ürünler için standartlar:
| Standart | Uygulama alanı |
|---|---|
| TS EN 13249 | Yollar ve diğer trafik alanları |
| TS EN 13250 | Demiryolları |
| TS EN 13251 | Toprak işleri, temeller ve istinat yapıları |
| TS EN 13252 | Drenaj sistemleri |
| TS EN 13253 | Erozyon kontrol işleri |
| TS EN 13254 | Rezervuarlar ve barajlar |
| TS EN 13255 | Kanallar |
| TS EN 13256 | Tüneller ve yeraltı yapıları |
| TS EN 13257 | Katı atık depolama sahaları |
| TS EN 13265 | Sıvı atık muhafaza projeleri |
Geosentetik bariyerler (geomembranlar) için standartlar:
| Standart | Uygulama alanı |
|---|---|
| TS EN 13361 | Rezervuarlar ve barajlar |
| TS EN 13362 | Kanallar |
| TS EN 13491 | Tüneller ve yeraltı yapıları |
| TS EN 13492 | Sıvı atık depolama sahaları ve transfer istasyonları |
| TS EN 13493 | Katı atık depolama ve bertaraf sahaları |
| TS EN 15382 | Ulaştırma altyapısı |
Asfalt kaplamalarda kullanılan geotekstiller için ayrıca TS EN 15381 standardı bulunur. Bu standart, Sertifike'nin onaylanmış kuruluş bildirim kapsamında yer almamaktadır.
Bir ürün birden fazla uygulama alanında kullanılacaksa, her alan için ilgili standardın gereklilikleri karşılanmalı ve DoP'ta belirtilmelidir.
Kullanım amacı (fonksiyon) neden önemli?
Geosentetikler yapıda farklı işlevler üstlenir: ayırma, filtrasyon, drenaj, güçlendirme, koruma ve bariyer. DoP'ta beyan edilecek karakteristikler ve uygulanacak PDDD sistemi bu işlevlere göre değişir.
Sertifike'nin onaylanmış kuruluş kapsamı (NB 3228) şu kullanım amaçlarını içerir:
- Koruyucu tabaka olarak kullanılan geosentetikler
- Drenaj ve/veya filtrasyon için kullanılan geosentetikler
- Sıvı veya gaz bariyeri olarak kullanılan geosentetikler
Diğer işlevler için geçerli PDDD sistemi, ilgili standardın Ek ZA'sından belirlenmelidir.
Performans Beyanında (DoP) beyan edilen özellikler
Geotekstil ve geotekstille ilgili ürünlerde tipik karakteristikler:
| Temel karakteristik | Deney yöntemi (örnek) |
|---|---|
| Çekme dayanımı ve maksimum yükte uzama | EN ISO 10319 |
| Statik delinme (CBR) | EN ISO 12236 |
| Dinamik delinme (koni düşürme) | EN ISO 13433 |
| Karakteristik açıklık boyutu | EN ISO 12956 |
| Düzleme dik su geçirgenliği | EN ISO 11058 |
| Düzlem içi su akış kapasitesi | EN ISO 12958 |
| Dayanıklılık (hava etkisi, oksidasyon vb.) | İlgili dayanıklılık deneyleri |
Geosentetik bariyerlerde ise su geçirmezlik, çekme özellikleri, statik delinme direnci, düşük sıcaklık davranışı ve dayanıklılık gibi karakteristikler öne çıkar. Hangi karakteristiğin hangi kullanım amacı için zorunlu olduğu, ilgili standardın tablolarında belirtilir.
Sistem 2+'da kim ne yapar?
Üretici:
- Ürün tipinin performansını ilgili deney yöntemleriyle belirler.
- Fabrika üretim kontrolünü (FÜK) kurar, belgeler ve uygular.
- Üretimden alınan numuneleri belirlenen deney planına göre deneye tabi tutar.
- Performans Beyanını hazırlar ve CE işaretini iliştirir.
Onaylanmış kuruluş:
- Üretim tesisinin ve FÜK'ün ilk muayenesini yapar.
- FÜK'ü sürekli gözetim altında tutar ve değerlendirir.
- FÜK uygunluk sertifikasını düzenler, kısıtlar, askıya alır veya geri çeker.
Onaylanmış kuruluş ürün deneyi yapmaz. Yapı malzemelerinde “CE belgesi” olarak bilinen belge, bu süreç sonunda düzenlenen FÜK uygunluk sertifikasıdır.
Geosentetik hatlarında FÜK'te öne çıkan noktalar
- Polimer giriş kontrolü: Polipropilen, polietilen, polyester hammaddelerinin ve katkıların (UV stabilizatörü, antioksidan) kabul kriterleri.
- Hat üzerinde ölçümler: Birim alan kütlesi, kalınlık ve genişlik ölçümleri.
- Bitmiş ürün deneyleri: Çekme dayanımı, CBR delinme, su geçirgenliği gibi beyan edilen karakteristiklerin belirlenen sıklıkta doğrulanması.
- Beyan değerleri ve toleranslar: Ortalama değerlerin ve toleransların DoP'ta nasıl verildiği ve FÜK sonuçlarıyla karşılaştırılması.
- Rulo izlenebilirliği: Her rulonun ürün tipi, üretim tarihi ve parti bilgisiyle etiketlenmesi.
- Dayanıklılık: Ürünün öngörülen kullanım ömrü için dayanıklılık deneylerinin güncelliği.
Başvurudan önce hazır olması gerekenler
FÜK belgelendirmesine başvuran bir geosentetik üreticisinin ilk muayeneden önce aşağıdaki bilgi ve kayıtları hazır tutması beklenir:
- Kapsama alınacak ürünlerin listesi; her biri için ürün türü, kullanım amacı (koruma, drenaj/filtrasyon, bariyer) ve uygulama alanı standartları.
- Her ürün tipi için tip belirleme deney raporları ve dayanıklılık değerlendirmesi.
- Beyan değerleri ve toleranslar.
- Yazılı FÜK dokümantasyonu: polimer ve katkı kabulü, hat üzerindeki ölçümler, deney planı ve sıklıkları, uygun olmayan ürün kuralları.
- Ölçüm ve deney ekipmanlarının kalibrasyon kayıtları.
- Rulo etiketleme ve izlenebilirlik kuralları; taslak Performans Beyanları.
Temsili CE etiketi örneği
Temsili CE etiketi – dokunmamış geotekstilCE · 3228
Örnek Geosentetik A.Ş., [adres]
26
DoP No: ÖRN-GT-001
TS EN 13249:2016 · TS EN 13251:2016 · TS EN 13252:2016
Filtrasyon ve koruma işlevli dokunmamış geotekstil; yollar, toprak işleri ve drenaj sistemlerinde kullanım için
Çekme dayanımı: [beyan] kN/m · Maksimum yükte uzama: [beyan] % · Statik delinme (CBR): [beyan] kN · Karakteristik açıklık boyutu: [beyan] µm · Düzleme dik su geçirgenliği: [beyan] m/s · Dayanıklılık: [beyan]
Temsilidir.
Sık yapılan hatalar
- Birden fazla uygulama alanında kullanılan bir ürünü yalnızca tek bir standarda göre beyan etmek.
- Kullanım amacını (ör. koruma, drenaj) DoP'ta belirtmemek.
- Beyan değerlerini tolerans olmadan vermek.
- Dayanıklılık beyanını kullanım ömrüyle ilişkilendirmemek.
- Asfalt ara tabakası olarak kullanılacak ürünü yol standardına (EN 13249) göre beyan etmek; bu kullanımın standardı EN 15381'dir.
Sık sorulan sorular
Standart, geotekstilin kullanılacağı yapıya göre belirlenir: yollar için TS EN 13249, demiryolları için TS EN 13250, drenaj sistemleri için TS EN 13252 gibi. Birden fazla alanda kullanılacak ürünler için birden fazla standart birlikte beyan edilebilir.
Geosentetik bariyerler de kullanılacakları yapıya göre değerlendirilir: rezervuar ve barajlar için TS EN 13361, kanallar için TS EN 13362, tüneller için TS EN 13491, atık sahaları için TS EN 13492 ve 13493, ulaştırma altyapısı için TS EN 15382.
Bu, ürünün kullanım amacına göre belirlenen PDDD sistemine bağlıdır. Sertifike; koruyucu tabaka, drenaj/filtrasyon ve sıvı veya gaz bariyeri kullanım amaçlarında Sistem 2+ kapsamında FÜK belgelendirmesi yapar.
Hayır. Sistem 2+'da deneyler üreticinin sorumluluğundadır. Onaylanmış kuruluş, deneylerin FÜK planına uygun yapılmasını ve sonuçların değerlendirilmesini denetler.
Evet. Ürün her iki kullanım amacının gerekliliklerini karşılıyorsa, DoP'ta her ikisi de belirtilebilir; FÜK planı da her iki beyanı destekleyecek kontrolleri içermelidir.
